کلید حرارتی
کلید حرارتی یا Motor Protection Circuit Breaker) MPCB)، که با نام کلید حفاظتِ موتوری هم شناخته میشود، ترکیبی از یک کلید مینیاتوری (MCB) و رله بیمتال است. به کمک این تجهیز میتوانید بهطور هم زمان، از موتور در برابر اتصال کوتاه و اضافه بار محافظت کنید. نام دیگر کلید حرارتی MMS (Manual Motor Starter) به معنای کلید راهانداز موتور است. این کلید را میتوان از دسته کلیدهای قابل قطع زیر بار دانست.
چرا از کلید حرارتی استفاده میکنیم؟
موتورهای الکتریکی باید بهگونهای حفاظت شوند که اگر جریان مصرفکننده از حد مجاز بیشتر شد، مدار قطع شود. زیرا گرمای ایجاد شده در موتور (مصرفکننده) به آن آسیب میرساند. اتصال کوتاه شدن فازها، اتصال سیمپیچها و تکفاز شدن مصرفکننده عواملی هستند که باعث افزایش جریان به بیش از حد مجاز میشوند.
افزایش جریان میتواند بهصورت اضافه بار یا افزایش ناگهانی (جریان اتصال کوتاه) باشد. در هر دو حالت، کلید حرارتی از موتور حفاظت میکند. به افزایش جریان بهصورت اضافه بار، خطای حرارتی و به افزایش ناگهانی جریان، خطای مغناطیسی میگویند.
در زمان راهاندازی، در مدت کوتاهی موتور ۵ تا ۸ برابر جریان نامی از مدار جریان میکشد. در این شرایط، اگر از یک بریکر معمولی استفاده کنید، مدار به سرعت قطع شده و مانع روشن شدن موتور میشود. اما کلید حرارتی با تشخیص این موضوع، به موتور اجازه میدهد تا جریان مورد نیاز خود برای راهاندازی را تامین کند. کلید حرارتی در صورتی مدار را قطع میکند که موتور به دلیل بروز خطا یا عیب نتواند به دورِ نامی برسد.
کلیدهای حرارتی در مواقع بروز خطا، به صورت خودکار مدار قدرت را قطع و وصل میکنند. علاوه بر این، همراه با تجهیزات جانبی قابل نصب در مدار فرمان هستند.
عملکرد کلید حرارتی
برای درک بهتر نحوه عملکرد کلید حرارتی لازم است که با مفهوم جریان مغناطیسی و جریان حرارتی بیشتر آشنا شوید. در ادامه مفهوم این دو جریان را بررسی میکنیم.
تفاوت جریان مغناطیسی و حرارتی
- وقتی جریان الکتروموتور در اثر تحمل اضافهبار بالا میرود، موتور داغ میکند. به
این اتفاق، بالا رفتن جریان حرارتی میگویند.
- هنگامی که الکتروموتور در اثر اتصال کوتاهِ بین دو فاز، اتصال بدنه و فاز و یا اتصال فاز و نول داغ کند، جریان مغناطیسی بالا رفته است.
چگونگی عملکرد حفاظت در برابر جریان حرارتی در کلید حرارتی:
کلید حرارتی خطای جریان اضافه بار را با استفاده از اثر حرارتی بی متال (دو فلز غیر هم جنس)، تشخیص میدهد. در اثر عبور جریان الکتریکی از تیغههای کلید حرارتی، هر دو فلز گرم شده و طول آنها زیاد میشود. اما از آنجایی که ضریب انبساط دو فلز متفاوت است، بیمتال به سمت فلزی که ضریب انبساط پایینتری دارد خم میشود. جابجاییِ اهرم قطع و وصل، کنتاکتهای کلید حرارتی را تحریک میکند. برای افزایش سرعت عملکرد کلید حرارتی و جلوگیری از جرقه و سوختگی در محل اتصال، دو آهنربا در بالا و پایین تیغه دو فلز تعبیه شدهاند. در این حالت نیروی مغناطیسی آهنربا به بسته شدن سریع اتصال کمک میکند و از جرقه و سوختگی در محل اتصال جلوگیری میکند.
چگونگی عملکرد حفاظت در برابر جریان مغناطیسی در کلید حرارتی
این حفاظت با یک نوع بوبین انجام میشود، که قسمت اصلی ساختمان آن را یک هسته مغناطیسی تشکیل میدهد. اطراف هسته چند دور سیم پیچیده شده است. در اثر عبور جریان زیاد و افزایش شدت میدان مغناطیسی، کنتاکتها در بوبین جذب میشوند. سپس اهرمِ قطع در آن جذب شده و کلید عمل میکند. برای هر فاز، یک هسته مغناطیسی سیمپیچی شده داخل کلید وجود دارد. از این مکانیزم عملکرد، برای حفاظت مدار در برابر اتصال کوتاه استفاده میشود. چون در شرایط اتصال کوتاه، قطع کننده مدار باید به سرعت عمل کند.
پس از تشخیص خطا (خطای حرارتی یا مغناطیسی)، فنرِ فشرده شده آزاد میشود و انرژی مکانیکی حاصل از آن اتصال ورودی یا خروجی را قطع میکند. هر بار قطع و وصل کلید باعث فرسودگی کنتاکتها میشود. در کلیدهای کوچک، امکان تعویض کنتاکتها وجود ندارد؛ در نتیجه یکی از پارامترهای عمر MPCB تعداد قطع و وصل آن است. البته در کلیدهای بزرگ میتوان تیغهها را تمیز یا تعویض کرد.
تعداد نامی قطع و وصل در کلید حرارتی به مراتب کمتر از کنتاکتور است. اگر کنتاکتور بتواند در حدود چند میلیون بار قطع و وصل انجام دهد، کلید حرارتی در حد چند ده هزار بار مدار را قطع و وصل میکند.
| gl/gG | am | Ics%Icu | Icu | Ue |
| – | – | 100 | 100 | 230/400 |
| – | – | 100 | 100 | 400/415 |
| – | – | 100 | 100 | 500 |
| 32 | 25 | 75 | 3 | 690 |


